Układ oddechowy – budowa, wstęp

W naszej bazie wiedzy w ramach kategorii tłumaczenia medyczne systematycznie pojawiają się nowe artykuły. Baza Wiedzy poszerza się, gdyż ilość informacji potrzebna tłumaczowi medycznemu nie maleje – wręcz przeciwnie – cały czas należy się dokształcać, aby tłumaczyć.

Jak przetłumaczyć dokumentację medyczną? Aby znaleźć odpowiedź na to pytanie, należy dużo się uczyć. Medycyna, z podziałem na fizjologię, anatomię, wszystkie działy medycyny, farmakologii czy stomatologii, to wszystko ze studiów wyższych zna lekarz, natomiast tłumacz medyczny – filolog humanista –  cały czas się obowiązkowo dokształca.

Pisaliśmy już w ramach nauki anatomii o niektórych układach człowieka, o układzie trawiennym człowieka i trawieniu białek, o budowie i czynności komórki. W największym możliwym skrócie powstał artykuł na temat ludzkiego serca –  przeczytaj go tutaj.

Dzisiaj czas wziąć na tapet kolejny niezbędny do życia układ człowieka, czyli układ oddechowy.

Ogólnie o układzie oddechowym

W pierwszej części zajmiemy się budową układu oddechowego a więc idąc po kolei: nos, jama nosowa, krtań, tchawica, dalej oskrzela oraz płuca. Stopniowo będziemy schodzić w głąb szczegółów budowy  – dosłownie i w przenośni – przykładowo mówiąc o krtani trzeba wspomnieć o:

– chrząstkach w krtani

– o więzadłach krtani

– o mięśniach krtani i jamie krtani.

Aby dobrze przetłumaczyć dokumentację medyczną, należy poznać chociaż pobieżnie anatomię i fizjologię układu oddechowego, by wiedzieć co tłumaczymy.

Układ oddechowy u zwierząt

Zaczniemy od tego, że do procesów życiowych konieczny jest tlen pobierany z powietrza w procesie oddychania. Podczas gdy ustroje jednokomórkowe oddychają całym ciałem, to w miarę różnicowania się układów w przebiegu procesu filogenetycznego wykształcają się narządy oddechowe. Ryby zbierają tlen rozpuszczony w wodzie za pomocą narządów zwanych skrzelami. U ssaków i u człowieka narządy które biorą udział w procesie oddychania tworzą układ oddechowy – po łacinie apparatus respiratorius.

Ciekawostka, o oddychaniu nosem i ustami w kontekście uprawiania sportu przeczytać możesz artykuł: https://promedyk.szczecin.pl/jak-oddychac-nosem-czy-ustami/

Nos i jama nosowa układu oddechowego

Nos po łacinie nasus, ma kształt piramidy podstawą zwróconej ku dołowi, gdzie wierzchołek tworzy nasada nosa leżąca między łukami brwiowymi, oddzielona od gładziny zagłębieniem. Powierzchnie boczne nosa stykając się ze sobą tworzą grzbiet nosa. W górnej części powierzchnię te są równe w dolnej części są uwypuklone i stanowią skrzydła nosa. Istotnym elementem budowy nosa jest szkielet chrząstkowy w części dolnej nosa oraz kości nosowe w części górnej.

Co ciekawe, ze względu na kształt profilu nosa rozróżniamy cztery typy: nos prosty, czyli grecki, nazwy wypukły, czyli rzymski, nos haczykowaty, czyli semicki oraz nos wklęsły – inaczej zadarty.

Kształty nosa są dziedziczone przez potomstwo – warto zapamiętać, że charakterystyka kształtu nosa jest bardzo ważna w badaniach antropologicznych!

Wracając do anatomii: jama nosowa to po łacinie cavum nasi.

Powyżej mamy budowę kości nosa w wersji angielskojęzycznej dla tłumacza medycznego

Podzielona jest na dwie połowę przegrodą nosową zbudowaną z kości chrząstki i skóry. Część kostna przegrody nosowej składa się z lemiesza i blaszki pionowej kości sitowej, część chrzęstna to chrząstka przegrody nosa. Najbardziej do przodu wysunięta część przegrody zbudowanej ze skóry nosi nazwę części błoniastej, od tyłu z gardłem jama nosowa łączy się poprzez nozdrza tylne.

Nie będziemy wdawać się bardzo szczegółową budowę przewodu nosowego górnego dolnego i wspólnego, czy przedsionka nosa wraz z groblą nosa. Takie informacje tłumacz medyczny w razie potrzeby znajdzie w bazie wiedzy medycznej.

Ważna funkcja jamy nosowej w układzie oddechowym

Co istotne jama nosowa wyścielona jest błona śluzową pokryta nabłonkiem wielowarstwowym migawkowym. Owa błona śluzowa jest mocno unaczyniona, zawiera również liczne komórki wydzielające śluz. Najmocniejsza rozgałęzienia naczyń krwionośnych leżą w błonie śluzowej przegrody nosa i tu najczęściej powstaje krwawienie.

Jak dzieli się jamy nosową pod względem czynnościowym? Mamy dwie części, okolice węchową oraz okolice oddechową. Okolica węchowa zajmuje górną część jamy nosowej w błonie śluzowej, w okolicy węchowej znajdują się zakończenia nerwów węchowych. Okolica oddechowa to pozostała część jamy – przez nią właśnie przechodzi powietrze do dalszych odcinków dróg oddechowych. Warto zapamiętać że w jamie nosowej powietrze jest:

• a) oczyszczanie z kurzu
• b) ogrzewane
• c) nasycane parą wodną.

Dzięki tym funkcjom powietrze wdychane do płuc nie zanieczyszcza, nie oziębia i nie wysusza dolnych dróg oddechowych i samych płuc.

Następny odcinek to gardło, w którym krzyżuje się droga oddechowa z drogą pokarmową, więc przejdźmy dalej do krtani.

Najbardziej skomplikowana część układu oddechowego?

Tłumacząc z łaciny Larynx otrzymujemy polską nazwę „krtań”.

Co jest ciekawego w krtani?  Krtań wisi – zawieszona za pomocą więzadeł i mięśni na kości gnykowej.  Do krtani z boku przylega tarczyca, czyli gruczoł tarczowy. Ponieważ jest równocześnie narządem głosu, jej budowa jest złożona (i stanowi ciekawy temat na zaliczenie dla studentów medycyny! Dobrze, że tłumacza medycznego nikt nie egzaminuje z jej anatomii). Mamy tu 9 chrząstek składających się na szkielet krtani, połączonych mięśniami i więzadłami. Dodatkowo, dzielą się na chrząstki parzyste (nalewkowa, różkowata, klinowata) i nieparzyste (tarczowa, nagłośniowa, pierścieniowata). Czyli jest ich sześć plus trzy. Skomplikowanie budowy krtani dopiero się tu zaczyna. Mamy dalej:

• więzadła krtani (tarczowo-gnykowe pośrodkowe i boczne, pierścieniowo-tchawiczne, głosowe!, kieszonki krtaniowej, pierścieniowo-tarczowe, tarczowo-nagłośnieniowe … uff)
• mięśnie krtani (pierścieniowo- nalewkowy, głosowy, tarczowo-nalewkowy nalewkowe poprzeczny i skośny)
• jamę krtani, z podziałem na przedsionek, głośnię i podgłośnię.