Miologia, co się tłumaczy jako nauka o mięśniach

Dziś, w ramach artykułów z cyklu anatomia i fizjologia, chciałbym zająć się układem mięśniowym człowieka. Nauka o układzie mięśniowym to miologia.

Warto również zajrzeć do innych artykułów z cyklu pomocy dla tłumacza medycznego, przykładowo o trawieniu białek i przemianie materii.

Wstęp o mięśniach człowieka

Mięśnie są biologicznymi silnikami wykonującymi prace mechaniczną. Przemiany chemiczne zachodzące w mięśniach są przekształcane na skurcze czyli, czynne skrócenie długości mięśnia.

Można zauważyć że siła jest tym większa, im więcej mamy w mięśniu czynnych włókienek mięśniowych. Czyli im mięsień jest grubszy, im większa jest powierzchnia przekroju poprzecznego, czyli tak zwanego przekroju fizjologicznego, tym większa jest siła czynna. Wiadomo że 1 cm2 przekroju fizjologicznego u człowieka, gdyż u zwierząt może to wyglądać inaczej, obejmuje włókna mięśniowe zdolne rozwinąć siłę od 2 do 10 kPa. Skąd tak duża różnica?

Tu warto rozwinąć rozróżnienie różnych rodzajów włókien mięśniowych. Występują u ludzi trzy rodzaje włókien mięśniowych:

1. Mięśnie gładkie, wchodzące w skład ścian narządów wewnętrznych i naczyń. I skurczy z powolny długotrwały i niezależny od naszej woli.

2. Mięśnie poprzecznie prążkowane, które stanowią podstawowe mięśnie narządu ruchu; ich skurcz jest szybki i zależny od woli człowieka.

3. Osobnym rodzajem włókien mięśniowych są włókna mięśnia sercowego. Mamy tutaj sieć włókien mięśniowych poprzecznie prążkowanych o specyficznej budowie. Czynność mięśnia sercowego jest w zasadzie automatyczna i nie podlegająca naszej woli. Na temat serca warto przeczytać artykuł Serduszko nasze kochane.

Biologia generalnie zajmuje się mięśniami poprzecznie prążkowanymi.

Jaka jest budowa mięśni?

Mięsień poprzecznie prążkowany zbudowany jest z włókien mięśniowych, specyficznych komórek zwanych miocytami.  Wewnętrznych znajdują się równolegle ułożone włókienka kurczliwe, czyli miofibryle. Przy końcach komórek miofibryle przechodzą w ścięgna. Włókna mięśniowe układają się w pęczki, otoczone cienką błoną zwaną omięsną wewnętrzną. Zaś wiele pączków jest otoczonych grubszą błoną, czyli omięsną zewnętrzną. Cały mięsień otacza powięź łącznotkankowa. Tworzę ona powłokę elastyczną i oddziela mięśnie od mięśni sąsiednich.

Czy venter i brzusiec to jedno i to samo?

Tak, venter to część czynna mięśnia nazywana również brzuścem. Natomiast tendo, czyli ścięgno, składa się z pasm tkanki łącznej włóknistej zbitej. Co ciekawe, mięśnie płaskie i szerokie mają zakończenia w postaci mocnych blaszek zwanych rozcięgnami.

Jakie mięśnie mają usta?

O tym pomówimy za chwilę. Różnorodność kształtów mięśni jest duża. Najprostszy jest mięsień wrzecionowaty, który ma obły i wydłużony brzusiec przechodzący do ścięgien na zwężających się końcach. Jeśli mięsień ma wiele brzuśców kończących się wspólnym ścięgnem, mówimy o głowach mięśnia. Mięśnie wrzecionowate są zaliczane do mięśni długich.

Co to są smugi ścięgniste?

Gdy mięsień posiada brzusiec podzielony na odcinki pasemkami tkanki łącznej to te pasemka zwie się smugami.

Photo by Mike González from Pexels

Pod względem połączeń mięśni ścięgien rozróżniamy różne układy i odmiany.

Mięsień pierzasty to taki w których włókna dochodzą do ścięgna pod kątem z obu jego stron. Gdy dochodzą z jednej strony mówimy o mięśniu półpierzastym. Mięsień wrzecionowaty to taki, w którym ścięgno znajdują się na przedłużeniu brzuśca. Oprócz powyższych mamy jeszcze mięśnie krótkie, a także mięśnie mieszane.  Mięśnie mieszanym jest na przykład mięsień okrężny ust.

Co się dzieje podczas skurczu mięśnia?

Podczas kluczu zbliżają się do siebie oba przyczepy które są zazwyczaj na kościach ale także na powięziach, torebka stawowych oraz wewnętrznej powierzchni skóry (mięśnie mimiczne).

Miomechanika czyli jak to wszystko działa

Pod względem działania mięśnia mamy kolejny podział, mięśnie z przodu osi obrotu to zginacze a przeciwległe prostowniki. Po stronie bocznej leżą odwodziciele, a po stronie przyśrodkowej przewodziciele. Ciekawy jest również przebieg mięśni, gdyż mięśnie mogą przebiegać skośnie spiralnym poprzecznie.  Poza tym mięsień przebiega nad jednym stawem, zaś dłuższe mięśnie mogą przerzucać się nad wieloma stawami.

Kilka mięśni współdziałających to synergiści, zaś mięśnie wykonujące przeciwne ruchy to antagoniści.

Warto pamiętać, że dokładne precyzyjny ruch, wymagający ustalenia stawów, które aktualnie nie biorą udziału w ruchu, wymaga udziału mięśni stabilizujących czyli stabilizatorów. Koordynacja działania poszczególnych grup mięśniowych dotyczy siły skurczów w poszczególnych grup i rozległości i następstwa w czasie. Taką koordynację zapewnia nam ośrodkowy układ nerwowy. O obwodowym układzie nerwowym pisaliśmy tutaj.

Co ciekawe, koordynacji niektórych ruchów posiadamy od urodzenia, jako przekazywaną dziedzicznie, dzięki czemu ssania przez niemowlę nie trzeba oseska uczyć.